Asbestinventarisatie: wanneer verplicht en wie mag het uitvoeren

Asbest is een verzamelnaam voor een groep natuurlijke mineralen die tot in de jaren negentig veel in de bouw is gebruikt. Het materiaal is sterk, hittebestendig en goedkoop, en zit daardoor in dakplaten, gevelbeplating, vloerzeil, cv-installaties, schoorstenen en nog veel meer bouwdelen. Een asbestinventarisatie brengt in kaart welke van die bouwdelen asbest bevatten voordat er aan het gebouw wordt gewerkt.

Bij het onderzoek loopt een gecertificeerd inventariseerder het gebouw systematisch na, neemt waar nodig monsters en laat die in een laboratorium analyseren. De bevindingen worden vastgelegd in een asbestinventarisatierapport dat aangeeft waar asbest zit, om welk type materiaal het gaat en in welke risicoklasse het valt. Dat rapport is de basis voor een veilige sloop of verwijdering.

Zolang asbest vastzit in onbeschadigd materiaal, is het risico beperkt. Het gevaar ontstaat wanneer asbesthoudend materiaal breekt, verweert of wordt bewerkt: dan komen kleine vezels vrij die diep in de longen kunnen doordringen. Blootstelling aan asbestvezels kan jaren later leiden tot ernstige, vaak dodelijke longziekten.

De omvang van dat risico is aanzienlijk. Volgens de Nederlandse Arbeidsinspectie overlijden in Nederland naar schatting 450 tot 520 mensen per jaar aan mesothelioom, een vorm van kanker die wordt veroorzaakt door blootstelling aan asbest. Juist omdat de vezels vrijkomen tijdens sloop en verbouwing, schrijft de wet voor dat eerst in beeld wordt gebracht waar het asbest zit.

De verplichting hangt samen met sloop- en verwijderingswerk, niet met de enkele wens om te weten of er asbest zit. Wie sloopwerkzaamheden uitvoert of laat uitvoeren aan een bouwwerk waarvan hij weet of kan vermoeden dat het asbest bevat, moet beschikken over een asbestinventarisatierapport. Deze plicht staat in artikel 7.9 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).

Een asbestinventarisatie moet worden uitgevoerd door een daartoe gecertificeerd bedrijf. U kunt dit onderzoek dus niet zomaar zelf doen of door een willekeurige aannemer laten uitvoeren. Het geldende certificatieschema is het Procescertificaat Asbestinventarisatie (voorheen bekend als SC-540), dat via een verwijzing in de Arboregeling is aangewezen.

Of een bedrijf gecertificeerd is, kunt u controleren in het register van gecertificeerde asbestbedrijven. Dat certificaatregister wordt beheerd door Stichting Ascert. Door voor de opdracht in dit register te kijken, voorkomt u dat u met een niet-gecertificeerde partij in zee gaat en dat uw rapport later door de gemeente wordt geweigerd.

Controleer altijd of het inventarisatiebedrijf in het Ascert-register staat. Een rapport van een niet-gecertificeerd bedrijf voldoet niet aan de eisen bij de sloopmelding.

Van opdracht tot bruikbaar rapport doorloopt een asbestinventarisatie een aantal vaste stappen. De precieze invulling verschilt per gebouw, maar de hoofdlijn ziet er zo uit:

1. 1Opdracht aan een gecertificeerd bedrijfU geeft de inventarisatie in opdracht bij een bedrijf met het Procescertificaat Asbestinventarisatie. Dit controleert u in het register van Stichting Ascert.
2. 2Onderzoek ter plaatseDe inventariseerder inspecteert het gebouw systematisch en legt vast welke bouwdelen mogelijk asbest bevatten. Waar nodig worden monsters genomen van verdachte materialen.
3. 3LaboratoriumanalyseDe genomen monsters worden in een laboratorium onderzocht om vast te stellen of, en zo ja welk type, asbest aanwezig is.
4. 4Risicoklasse bepalenOp basis van de bevindingen wordt per aangetroffen asbesttoepassing de risicoklasse vastgesteld met het systeem SMA-rt, dat door Ascert wordt beheerd.
5. 5Rapport opstellenAlle bevindingen komen samen in het asbestinventarisatierapport: locaties, materialen, risicoklassen en de wijze waarop verwijderd moet worden.
6. 6Sloopmelding en overdrachtHet rapport gaat als bijlage mee met de sloopmelding via het Omgevingsloket. De opdrachtgever geeft vóór aanvang een afschrift aan het bedrijf dat de sloop uitvoert.

Het asbestinventarisatierapport beschrijft waar in het gebouw asbest is aangetroffen, om welke materialen het gaat en in welke risicoklasse elke toepassing valt. Daarmee is het rapport sturend voor de vervolgstappen: het bepaalt of en hoe het asbest verwijderd moet worden, en welke meldingen daarbij horen.

Het rapport heeft ook een formele functie. Het is de verplichte bijlage bij de sloopmelding en het document dat de opdrachtgever vóór aanvang van de verwijdering aan de uitvoerder overhandigt. Zonder het rapport kan de gemeente de sloopmelding niet in behandeling nemen.

Hoe lang een asbestinventarisatierapport bruikbaar blijft, hangt af van de situatie. Stem de actualiteit van een bestaand rapport daarom altijd af met het inventarisatiebedrijf en het bevoegd gezag voordat u de sloopmelding indient.

Asbest kent risicoklassen 1, 2 en 2A. Welke klasse van toepassing is, wordt bepaald met het systeem SMA-rt dat door Ascert wordt beheerd. De klasse bepaalt hoe streng de eisen aan de verwijdering zijn en via welk kanaal de werkzaamheden gemeld moeten worden.

Risicoklasse 1 betreft hechtgebonden asbesthoudend materiaal dat niet is aangetast en zonder breken of schuren kan worden verwijderd. Asbest in risicoklasse 2 of 2A moet worden verwijderd door een gecertificeerd verwijderingsbedrijf met gecertificeerde werknemers.

De inventarisatie is de eerste stap; de verwijdering (sanering) volgt daarna. Voor risicoklasse 2 en 2A moet de verwijdering worden gemeld in het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS). Dat systeem registreert de hele keten, van inventarisatie tot stort. Voor risicoklasse 1 verloopt de melding via het webportaal van de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Ongeacht de klasse geldt dat de asbestverwijdering uiterlijk twee dagen vóór aanvang moet worden gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Diverse instanties houden toezicht: de gemeente is meestal bevoegd gezag voor de sloopmelding, omgevingsdiensten voeren namens gemeenten de handhaving uit, de Nederlandse Arbeidsinspectie ziet toe op de arbeidsomstandigheden bij verwijdering en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op de omgang met asbest en op verwijdering uit objecten zoals treinen, schepen, industriële installaties en asbestwegen.

De prijs van een asbestinventarisatie is niet centraal vastgesteld door de overheid, maar wordt per opdracht bepaald door het gecertificeerde bedrijf. De kosten hangen onder meer af van de omvang van het gebouw, het aantal te onderzoeken bouwdelen en het aantal monsters dat in het laboratorium moet worden geanalyseerd.

Voor een betrouwbaar tarief vraagt u een offerte aan bij een gecertificeerd inventarisatiebedrijf. Wilt u weten wat een gewone woningkeuring kost? Lees dan onze uitleg over wat een bouwkundige keuring kost; dat is een ander onderzoek met een andere prijsopbouw.

Voert u zelf asbestinventarisaties uit of verwijst u ze door? Dan wilt u aanvraag, planning, dossier en rapportlevering overzichtelijk bij elkaar houden. Keurix ondersteunt de asbestinventarisatie als een van de keuringstypen en regelt de administratie eromheen.

Een asbestinventarisatie wordt vaak verward met een bouwkundige keuring, maar het zijn wezenlijk verschillende onderzoeken. Een bouwkundige keuring beoordeelt de bouwkundige staat van een woning: het dak, de gevels, kozijnen, vochtplekken en te verwachten onderhoudskosten. Zo’n keuring geeft geen uitsluitsel over de aanwezigheid van asbest en is geen asbestinventarisatie.

Andersom zegt een asbestinventarisatierapport niets over de algehele bouwkundige conditie van een pand. Wie een oud huis koopt en gaat verbouwen, heeft mogelijk beide onderzoeken nodig: een bouwkundige keuring om de staat en onderhoudskosten in beeld te brengen, en een asbestinventarisatie als er gesloopt of ingrijpend verbouwd gaat worden aan een bouwwerk van vóór 1994. Laat u bij twijfel adviseren door een gecertificeerd bedrijf.

Onder strikte voorwaarden mag een particulier zelf een dak of vloer van maximaal 35 m² asbesthoudend materiaal aan de eigen woning verwijderen. Dat mag alleen als het materiaal hechtgebonden en onbeschadigd is en met schroeven is bevestigd; de platen mogen niet worden gebroken of gezaagd. Het maximum van 35 m² geldt per kadastraal perceel.

Ook deze particuliere verwijdering moet vooraf worden gemeld bij de gemeente, via een sloopmelding in het Omgevingsloket. Buiten deze uitzondering geldt dat verwijdering hoort te gebeuren door een gecertificeerd bedrijf, op basis van een asbestinventarisatierapport.

• "Een bouwkundige keuring dekt asbest af." Onjuist: een bouwkundige keuring is geen asbestinventarisatie en geeft geen uitsluitsel over asbest.
• "Bij een huis van na 1994 heb ik altijd een inventarisatie nodig." Voor sloop of verwijdering van een bouwwerk of bouwdeel van ná 1 januari 1994 is een asbestinventarisatierapport niet verplicht.
• "Ik mag zelf onbeperkt asbest van mijn woning halen." Alleen onder strikte voorwaarden en tot maximaal 35 m² per kadastraal perceel, en altijd met een voorafgaande sloopmelding.
• "Een Belgisch asbestattest werkt hier ook." Het Vlaamse asbestattest is een ander stelsel dan de Nederlandse asbestinventarisatie en is in Nederland niet geldig of bruikbaar.
• "Elke aannemer mag de inventarisatie doen." Nee: het onderzoek moet door een gecertificeerd bedrijf worden uitgevoerd, controleerbaar in het Ascert-register.

Een asbestinventarisatie brengt naast het onderzoek zelf ook administratie met zich mee: de aanvraag, de planning van het bezoek, het opbouwen van het dossier en de levering van het rapport aan de opdrachtgever. Voor inspecteurs en bureaus die dit werk uitvoeren of doorverwijzen, loont het om die stappen op één plek bij te houden in plaats van in losse e-mails en mappen.

Keurix is een administratieplatform voor gebouwinspecties dat aanvraag, planning, uitvoering, rapportlevering en facturatie samenbrengt in één overzicht. De asbestinventarisatie is een van de ondersteunde keuringstypen, naast onder meer het energielabel, de bouwkundige keuring en de opleveringskeuring nieuwbouw. Op de pagina functies ziet u wat het platform concreet doet; op de pagina tarieven leest u hoe de prijs is opgebouwd.

Keurix voert zelf geen keuringen uit en genereert zelf geen asbestinventarisatierapporten. Het rapport dat het gecertificeerde bedrijf opstelt, wordt als bestand geüpload en veilig gedeeld met de opdrachtgever.

• Aanvragen binnenkrijgen via uw eigen website of via aanbrengers, of ze handmatig aanmaken.
• Bezoeken plannen op basis van werkgebieden, beschikbaarheid en reistijd.
• Het dossier per opdracht compleet maken en het rapport als bestand toevoegen.
• De opdrachtgever automatisch een beveiligde downloadlink sturen bij afronding.