Wkb en keuringen: wat de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen betekent

De Wkb regelt het toezicht op de bouw. Voorheen toetste de gemeente een bouwplan vooraf aan de bouwregelgeving en hield zij toezicht tijdens de bouw. Onder de Wkb neemt een onafhankelijke partij, de kwaliteitsborger, die controlerende rol over. Deze borger beoordeelt tijdens ontwerp en uitvoering of het bouwwerk voldoet aan de technische eisen uit de bouwregelgeving.

Het doel is dat de kwaliteit van bouwwerken beter wordt gecontroleerd en dat de positie van de opdrachtgever sterker wordt. De controle vindt plaats op het moment dat er daadwerkelijk wordt gebouwd, dus niet alleen op papier vooraf.

Sinds wanneer: de Wkb is op 1 januari 2024 ingegaan, in eerste instantie voor nieuwbouw in de laagste risicoklasse (gevolgklasse 1).

Het nieuwe stelsel geldt voorlopig alleen voor bouwwerken in gevolgklasse 1, de laagste risicoklasse. Een gevolgklasse geeft aan hoe groot de gevolgen zijn als een bouwwerk niet aan de eisen voldoet. Door met de laagste klasse te beginnen, kunnen alle betrokken partijen eerst ervaring opdoen met het nieuwe systeem. Gevolgklasse 1 is aangewezen in artikel 2.17 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).

Onder gevolgklasse 1 vallen bijvoorbeeld grondgebonden woningen en kleinere bedrijfspanden. Belangrijk: een bouwactiviteit valt niet onder gevolgklasse 1 als het om verbouw gaat. De Wkb-regels gelden op dit moment dus niet voor het verbouwen van bestaande bouwwerken.

Ook particuliere zelfbouwers die zelf een nieuwe woning bouwen krijgen met de kwaliteitsborgingsregels te maken als het bouwwerk in gevolgklasse 1 valt. Een aannemingsovereenkomst is daarvoor geen voorwaarde.

De kern van de Wkb is de onafhankelijke kwaliteitsborger. Dit is een partij die los staat van de aannemer en die tijdens ontwerp en bouw controleert of het bouwwerk aan de technische eisen voldoet. De borger vervangt daarmee een deel van het toezicht dat voorheen bij de gemeente lag.

Signaleert de kwaliteitsborger tijdens de bouw problemen, dan kan hij de gemeente (het bevoegd gezag) informeren. De gemeente kan de bouw vervolgens stilleggen. Zo blijft de gemeente betrokken bij het proces, maar verschuift de dagelijkse controle naar de onafhankelijke borger.

De kwaliteitsborger controleert of het bouwwerk aan de eisen voldoet. Hij bouwt zelf niet en is niet dezelfde partij als de aannemer, juist om de onafhankelijkheid van het oordeel te borgen.

De Wkb kent een aantal vaste momenten. Rond de start en de afronding van de bouw zijn meldingen bij het bevoegd gezag verplicht, en gedurende het traject controleert de kwaliteitsborger. In hoofdlijnen verloopt het zo:

1. 1Bouwmelding voor de startVoor de start van de bouw is een bouwmelding verplicht bij het bevoegd gezag, meestal de gemeente. Deze verplichting is geregeld in artikel 2.18 van het Bbl.
2. 2Controle tijdens ontwerp en bouwDe onafhankelijke kwaliteitsborger controleert tijdens ontwerp en uitvoering of het bouwwerk aan de technische eisen voldoet.
3. 3Signaleren van problemenConstateert de kwaliteitsborger een probleem, dan kan hij de gemeente informeren. De gemeente kan de bouw dan stilleggen.
4. 4Consumentendossier bij opleveringBij de kennisgeving dat het werk klaar is om op te leveren, overhandigt de aannemer het consumentendossier (opleverdossier) aan de opdrachtgever.
5. 5Gereedmelding na de bouwNa afronding van de bouw is een gereedmelding vereist bij het bevoegd gezag. Deze verplichting is geregeld in artikel 2.21 van het Bbl.

Nieuw onder de Wkb is de verplichting van een consumentendossier, ook wel opleverdossier genoemd. Deze verplichting is geregeld in artikel 7:757a van het Burgerlijk Wetboek (BW). De aannemer overhandigt dit dossier bij de kennisgeving dat het werk klaar is om te worden opgeleverd.

Het consumentendossier bevat volgens de wet onder meer:

• tekeningen en berekeningen van het bouwwerk en de bijbehorende installaties;
• een beschrijving van de toegepaste materialen en installaties;
• de gebruiksfuncties van het bouwwerk;
• gegevens en bescheiden die nodig zijn voor het gebruik en onderhoud.

Let op: artikel 7:757a BW is regelend recht. Partijen, ook particuliere opdrachtgevers, kunnen hiervan in de overeenkomst afwijken of het zelfs uitsluiten. De verplichting geldt bovendien niet voor aannemingsovereenkomsten die vóór 1 januari 2024 zijn gesloten. Dat is geregeld via het overgangsrecht in artikel 218 van de Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek.

De Wkb versterkt ook de positie van de opdrachtgever via het Burgerlijk Wetboek. Aannemers zijn aansprakelijk voor gebreken die zij zelf veroorzaken. Klanten kunnen aannemers dwingen fouten te herstellen, ook als die gebreken pas later worden ontdekt. Deze verscherpte regels lopen onder meer via artikel 7:758 BW.

Daarnaast moeten aannemers de opdrachtgever informeren of en hoe zij verzekerd zijn tegen faillissement en tegen schade en gebreken. Zo weet de opdrachtgever vooraf welke financiële zekerheden er zijn als er tijdens of na de bouw iets misgaat.

De Wkb wijzigt ook de zogeheten 5%-regeling. Bij deze regeling houdt de notaris 5% van de aanneemsom in. Dat bedrag wordt niet meer automatisch bij oplevering uitgekeerd, maar pas zodra de klant bevestigt dat alle gebreken zijn hersteld.

Voor de opdrachtgever betekent dit een extra drukmiddel: de aannemer heeft er belang bij gebreken snel en volledig te herstellen, omdat het ingehouden deel van de aanneemsom anders niet vrijkomt. Dit maakt een zorgvuldige controle van de oplevering nog belangrijker.

De Wkb legt de nadruk op controle tijdens de bouw en op een goede oplevering. Voor opdrachtgevers wordt het belangrijker om bij oplevering vast te leggen welke gebreken er zijn, omdat herstel daarvan gekoppeld is aan de aansprakelijkheid van de aannemer en aan de 5%-regeling. Een grondige opleveringskeuring helpt om die gebreken objectief in kaart te brengen.

De rol van de kwaliteitsborger onder de Wkb staat los van een reguliere bouwkundige keuring. Een bouwkundige keuring brengt de staat van een bestaand gebouw in beeld, bijvoorbeeld bij aankoop. De kwaliteitsborging onder de Wkb richt zich juist op nieuwbouw en op de vraag of wat gebouwd wordt aan de technische eisen voldoet. Beide leveren een gedocumenteerd oordeel over de kwaliteit van een bouwwerk op.

Voor inspecteurs en bureaus die opleveringskeuringen en bouwkundige inspecties uitvoeren, betekent de toegenomen aandacht voor controle en dossiervorming vooral meer vraag naar zorgvuldig vastgelegde rapportages.

De Wkb is bewust stapsgewijs ingevoerd. De beperkte reikwijdte, alleen gevolgklasse 1 en alleen nieuwbouw, duurt naar verwachting tot en met 2028. Een uitbreiding naar gevolgklasse 2 en 3 en naar verbouwingen is nog niet definitief en volgt naar verwachting pas na evaluatie van het stelsel.

Er is een afgesproken standstillperiode van vijf jaar waarin de Wkb niet wordt uitgebreid. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft daar richting de minister expliciet op gewezen. De minister van VRO voert daarnaast gesprekken met gemeenten, kwaliteitsborgers en marktpartijen over hoe kwaliteitsborging bij verbouw eenvoudiger kan worden gemaakt.

Het stelsel wordt gemonitord. Op 12 juni 2026 stuurde de minister van VRO de Monitoringsrapportage Wkb 2025 en een brief over de tussenevaluatie naar de Eerste Kamer. De betrokken commissie van de Eerste Kamer besprak deze brief op 23 juni 2026 en organiseert na het zomerreces een deskundigenbijeenkomst over de Wkb. Een wettelijk vastgelegde evaluatie van het stelsel is voorzien; de in bronnen genoemde datum daarvoor is uiterlijk 1 januari 2027.

Over de exacte kosten van een kwaliteitsborger per woning geven de officiële bronnen geen cijfer. Wees daarom voorzichtig met bedragen die u tegenkomt bij commerciële partijen.

Rond de Wkb bestaan enkele hardnekkige misverstanden. De belangrijkste op een rij:

• De Wkb geldt voor alle bouw. Onjuist. De wet geldt voorlopig alleen voor nieuwbouw in gevolgklasse 1, niet voor verbouw en niet voor gevolgklasse 2 en 3.
• De gemeente doet niets meer. Onjuist. De gemeente blijft het bevoegd gezag: de bouwmelding en gereedmelding lopen via de gemeente, die de bouw kan stilleggen bij problemen.
• Het consumentendossier is altijd verplicht. Genuanceerd. Artikel 7:757a BW is regelend recht en geldt niet voor overeenkomsten van vóór 1 januari 2024; partijen kunnen er onder voorwaarden van afwijken.
• Uitbreiding naar verbouw en hogere gevolgklassen is al geregeld. Onjuist. Dat is nog niet besloten en volgt pas na evaluatie van het stelsel.

Voor inspectiebureaus en zelfstandige inspecteurs draait het bij dit soort werk om zorgvuldig vastleggen en overzichtelijk beheren: van de aanvraag tot de levering van het rapport. Naarmate opleveringskeuringen en bouwkundige inspecties belangrijker worden, groeit ook het belang van een strak administratief proces. Keurix ondersteunt dat proces van begin tot eind.